ომი ახლო აღმოსავლეთში და მსოფლიო წესრიგის მომავალი

თბილისის კონფერენციაზე შეიკრიბნენ საერთაშორისო ურთიერთობების განხრის პოლიტოლოგები, აღმოსავლეთმცოდნეები, ჟურნალისტები და ქართული საზოგადოებრიობის აქტიური ნაწილი. ირანის ისლამური რესპუბლიკის ელჩმა, ბ-მა ალი სეიედ მოჯანიმ პირადად მიიღო მონაწილეობა ევრაზიის ინსტიტუტის მიერ ორგანიზებულ ღონისძიებაში, რომლის დასკვნით ეტაპზე მან ამომწურავი პასუხები გასცა კონფერენციის მონაწილეების შეკითხვებს. ღონისძიებას აგრეთვე ესწრებოდა რუსი დიპლომატი.

ქართველი სპეციალისტების, აგრეთვე რუსი ონლაინ-მონაწილეების მიერ, ღია გამოსვლებისა და აზრთა გაცვლა-გამოცვლის ფარგლებში, განხილულ იქნა შემდეგი თემატური საკითხები:

ამერიკელებისა და ისრაელელების მიერ ცალმხრივად წამოწყებული საომარი მოქმედებების შედეგად წარმოშობილი უარყოფითი ზეგავლენა საერთაშორისო სამართალზე; პლანეტის უდიდესი ნაწილისთვის ეკონომიკური, მათ შორის, ენერგეტიკული უსაფრთხოების დარღვევა; ირანის წინააღმდეგობა – ამ სახელმწიფოს გამძლეობის მიზეზები, მნიშვნელობა და მოვლენათა განვითარების შესაძლო სცენარები; ირანის წინააღმდეგ წარმოებული ომის ჰუმანიტარული ასპექტები, რომლებიც აქტუალურია კავკასიის რეგიონისათვის.

ძირითადი დისკუსიის მონაწილეებს – როგორც პოლიტოლოგებსა და აღმოსავლეთმცოდნეებს, ისე დარბაზში მსხდომ მსმენელებს (საერთო ჯამში 50-მდე კაცი იყო შეკრებილი) შორის ადგილი არ ჰქონია აზრთა სხვადასხვაობას ირანზე ამერიკა-ისრაელის თავდასხმის უკანონობასთან და რეგიონისა და მთელი მსოფლიოსთვის სახიფათო პოლიტიკურ შედეგებთან დაკავშირებით. მეტიც, ბევრ მათგანს არ დაუფარავს თავისი სამოქალაქო პოზიცია და ადამიანურად გამოუცხადა სოლიდარობა მშვიდობიან ირანელებს, რომლებიც ყოველდღიურ დანაკარგს განიცდიან, როგორც ეს მოხდა მინაბში, ენით აღუწერელი ტრაგედიის დროს, როდესაც დაიღუპა 165-მდე გოგონა, სკოლის მოსწავლე.

მიუხედავად ამისა, ომის მიმართ ემოციურ დამოკიდებულებას ხელი არ შეუშლია ფხიზელი და ობიექტური განსჯისათვის. შეიძლება კონფერენციაზე სხვადასხვა საკითხების მიმართ გამოთქმული ამა თუ იმ ძირითადი არგუმენტის შეჯამება. აი ეს არგუმენტები:

დარღვეულია გაეროს წესდების მე-6 თავი, მოლაპარაკებებისა და იურიდიული პროცედურების გამოყენების აუცილებლობაზე მხარეების – სახელმწიფოების მიერ, რომლებსაც კამათი და უთანხმოება აქვთ ერთმანეთში. აშშ და ისრაელმა არ მიმართეს გაეროს უშიშროების საბჭოს ძალის ლეგიტიმურ გამოყენებასთან დაკავშირებით (განსაზღვრულია გაეროს წესდების მე-7 თავით), არამედ, ცალმხრივად განახორციელეს თავდასხმა სუვერენულ სახელმწიფოზე, მოახდინეს ირანის მმართველი პირების მკვლელობა, მათ შორის, შიიტთა უმაღლესი ლიდერის.

ირანის ისლამურ რესპუბლიკაზე თავდასხმა და ამ ქვეყნის მშვიდობიან მცხოვრებთა და პოლიტიკურ ხელმძღვანელთა მკვლელობები შეიძლება, შეფასდეს,როგოარც აგრესიის აქტი, გაეროს გენერალური ასამბლეის 1974 წლის 14 დეკემბრის 3314 რეზოლუციის თანახმად.

ირანი არასოდეს გაურბოდა მოლაპარაკებებს და უარს არ ამბობდა კომპრომისებზე. ისლამური რესპუბლიკის ხელმძღვანელები ყოველთვის გახსნილნი იყვნენ დიალოგისთვის. მეტიც, ირანზე თავდასხმა სწორედ მაშინ მოხდა, როდესაც მიმდინარეობდა ჟენევის მოლაპარაკებები. ეს ფაქტი კიდევ უფრო ამძიმებს ირანის წინააღმდეგ გაჩაღებული ომის აგრესიულ ხასიათს.

ირანს არ ჰქონია ბირთვული იარაღის შექმნის განზრახვა. ყოველ შემთხვევაში, არავის წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება ასეთი განზრახვის არსებობის სასარგებლოდ. ირანში სამეცნიერო ცოდნის დონე მართლაც საკმარისად მაღალია საიმისოდ, რომ შექმნას ასეთი იარაღი, მაგრამ საშუალებების არსებობა არ ნიშნავს განზრახვის მოცემულობას. გარდა ამისა, ირანის უმაღლესმა ლიდერმა, რომელიც მოკლულ იქნა თავმდამსხმელი მხარის მიერ – აიათოლა ალი ხამენეიმ, თავის დროზე გამოსცა რელიგიური ხასიათისა და აუცილებელი იურიდიული ძალის მქონე დოკუმენტი – ფეტვა, რომელიც ირანის სახელმწიფო სტრუქტურებს მასობრივი განადგურების იარაღის შექმნას უკრძალავს. მაგრამ თავად ამერიკელების ხელში არსებული სადაზვერვო მონაცემები მეტყველებდა იმაზე, რომ ირანი არ ემუქრებოდა შეერთებულ შტატებს და არ აპირებდა ბირთვული იარაღის წარმოებას. ამის შესახებ ალაპარაკდა ჯო კენტი – აშშ კონტრტერორისტული ცენტრის ხელმძღვანელი, რომელმაც მიიღო საკუთარი გადადგომის გადაწყვეტილება მას შემდეგ, რაც აშშ დაუსაბუთებლად დაესხა თავს ირანს.

ირანის სარაკეტო და დრონებით შეტევები სპარსეთის ყურის ქვეყნების ობიექტებზე, ასევე ერაყსა და, საკუთრივ, ისრაელზე, ვერ ჩაითვლება ირანიდან მომდინარე საფრთხის მაჩვენებლად, ვინაიდან ირანი თავს იცავს იმ ქვეყნებისგან, რომელთა ტერიტორიაზეც არის განლაგებული თავდამსხმელთა სამხედრო ობიექტები. ირანის მიერ ჰორმუზის სრუტეში ნაოსნობის შეზღუდვაც უნდა იქნას მიჩნეული თავდაცვის აუცილებელ ზომად, როგორც აგრესორებზე ზემოქმედების ბერკეტი.

ამ ფონზე ყურადღებას იპყრობს უკრაინის ქცევა, რომელიც პროვოკაციების გზით ცდილობს სპარსეთის ყურეში მიმდინარე ომის მასშტაბების გაზრდას და ამ ომის ერთგვარ „გაერთიანებას“ იმ პრობლემებთან, რომლებსაც თავად უკრაინა განიცდის ფრონტზე. სწორედ ამიტომ უგზავნის ზელენსკი „დრონების საწინააღმდეგო“ ტექნიკას ირანის მტრებს რეგიონში, მეორეს მხრივ კი თავად გასცემს ბრძანებებს, დრონებით იქნას განხორციელებული შეტევები რუსეთის მნიშვნელოვან ენერგეტიკულ და ინფრასტრუქტურულ სამიზნეებზე, თანაც, პოლონეთისა და ბალტიისპირეთის საჰაერო სივრცის გამოყენებით. ამიტომ, ირანმა სამართლიანად გამოაცხადა უკრაინა თავისი სამხედრო მანქანის ერთ-ერთ შესაძლო მიზნად.

უკრაინასთან ერთად, ისრაელიც ცდილობს, მოახდინოს ირანის არაარაბული მეზობლების – აზერბაიჯანისა და თურქეთის პროვოცირება. ირკვევა, რომ ნახჭავნის აეროპორტზე მომხდარი დარტყმა და თურქეთში ჩამოგდებული დრონები ისრაელიდან იმართებოდა. ირანს არ გააჩნია ინტერესი, დაბომბოს თავისი მეზობლები, თკი ისინი არანაირი ფორმით არ მონაწილეობენ საომარ ოპერაციებში.

უშიშროების საბჭოს რეაქცია უფრო მაღალი მოწოდების დონეზე უნდა იყოს, აუცილებელია აგრესორის დასახელება, და ირანი ნამდვილად არ არის აგრესორი. მაგრამ ასეთი პერსპექტივა განუხორციელებელია აშშ-ის ვეტოს უფლების გათვალისწინებით. ამიტომ, განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს უშიშროების საბჭოს ცალკეული წევრებისა და გაეროს გენერალური მდივნის პოზიცია.

რუსეთს უკავია საერთაშორისო სამართლიდან გამომდინარე პოზიცია და მისთვის მიუღებელია ამერიკულ-ისრაული ტანდემის ცალმხრივი მოქმედებები. რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ლავროვმა საფრანგეთის ტელევიზიასთან ინტერვიუში განაცხადა, რომ რუსეთი მხარს უჭერს თავის სტრატეგიულ პარტნიორ ირანს, მათ შორის არსებული ორმხრივი ხელშეკრულებების საფუძველზე.

ირანული დიპლომატია უფრო აქტიური ხდება. ისლამური რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა მინისტრი ა. არაღჩი მოუწოდებს გაეროს უშიშროების საბჭოს მოქმედებისა და საერთაშორისო სამართლის დაცვისკენ. იგი აწარმოებს დიალოგს თავის კოლეგებთან მოსკოვსა და პეკინში.

გაეროს გენერალურმა მდივანმა გუტერეშმა მხოლოდ 25 მარტს გააკეთა ვრცელი განცხადება პრესასთან კომუნიკაციისას, რომლის ფარგლებში მან მოუწოდა აშშ-სა და ისრაელს, რომ „დადგა დრო, ომი დასრულებულ იქნას“. განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანი ამ განცხადებაში ასევე არის მოწოდება, რომ „არ შეიძლება ღაზის მოდელის განმეორება ლიბანში“. ეს მხოლოდ და მხოლოდ მისასალმებელია, მაგრამ გუტერიშის დიპლომატია სერიოზულ ხარვეზს შეიცავს: ჯერ ერთი, თავისი განცხადება მან საბრძოლო მოქმედებების დაწყებიდან თითქმის ერთი თვის შემდეგ გააკეთა – ანუ საკმაოდ გვიან, როდესაც ყველა დარწმუნდა, რომ ირანი არ დანებდება; მეორე, აშშ-სა და ისრაელის მიმართ გაკეთებული მოწოდების („ომი დასრულებულ იქნას“) მომდევნო წინადადება მიმართულია ირანისადმი, რათა ირანმა „შეწყვიტოს თავდასხმები თავის მეზობლებზე, რომლებიც არ წარმოადგენენ კონფლიქტის მხარეს“ (მაგრამ სინამდვილეში ისინი წარმოადგენენ ტერიტორიას, ირანის წინააღმდეგ ომში მონაწილე ამერიკული სამხედრო ბაზებისა და სადაზვერვო სტრუქტურებისთვის). გუტერიშმა უნდა განახორციელოს ზეწოლა აგრესორებზე და არა ირანზე, რომელიც არავის დასხმია თავს მანამ, სანამ მას არ დაესხხნენ.

უმაღლესი ლიდერის მკვლელობამ ირანის ხალხი საბოლოოდ გააერთიანა. ბევრმა ისეთმა, ვინც თავს იკავებდა, გაიგო, რომ ამერიკელები და ისრაელელები არ აპირებენ მათთვის სიკეთის მოტანას, არამედ მხოლოდ საკუთარი ანგარებიანი მიზნები ამოძრავებთ, უბრალო ირანელების ხარჯზე.

ომის გასაგრძელებლად ირანს რესურსები ეყოფა. თვით კუნძულ ხარგის სანავთობე ინფრასტრუქტურის განადგურება ან ოკუპაცია, თუკი ეს ამერიკელებმა მოახერხეს, ვერ აიძულებს ირანს კაპიტულაციას. ირანს მომზადებული აქვს თავისი ნავთობისა და გაზის სიმდიდრეების საექსპორტო ტრანსპორტირების შემოვლითი მარშრუტები, მათ შორის, ხმელეთით. სამხედრო წარმოებისა და ობიექტების მნიშვნელოვანი ნაწილი საიმედოდაა დაცული მიწისქვეშა ნაგებობებში. მაგრამ ირანული წინააღმდეგობის მთავარი ფაქტორი ფსიქოლოგიური ხასიათის არის. უსამართლობასთან არშეგუება თუნდაც საკუთარი სიცოცხლის ფასად, არის უმაღლესი სიკეთე შიიტურ ისლამში. ამიტომ, ირანელები არ გარბიან თავიანთი ქვეყნიდან, ხალხი შეიკრა, სიკვდილი არ აღიქმება დამარცხებად, არამედ პატივია, როგორც თავგანწირვა რწმენისათვის.

ირანის წინააღმდეგობა დიდ მნიშვნელობას იძენს ჩვენი რეგიონისთვის, ჰუმანიტარული კატასტროფის თავიდან აცილების თვალსაზრისით (93 მილიონი ადამიანით დასახლებული ქვეყნის დანგრევა კი სწორედ ასეთ კატასტროფულ შედეგს გამოიწვევდა), გეოპოლიტიკური ბალანსის შენარჩუნებისა და საერთაშორისო სამართლის გადარჩენის კუთხით.