კავკასია: გუშინ, დღეს, ხვალ. ექსპერტები რეგიონის ძირითად გამოწვევებსა და შესაძლებლობებზე
© photo: Sputnik / Stringer
გამოწერა
სამხრეთ კავკასიის მომავალი — გეოპოლიტიკური ტურბულენტობიდან მოუგვარებელ კონფლიქტებამდე, ეკოლოგიურ საფრთხეებამდე და სომხეთის არჩევნებამდე — ამ აქტუალური თემების განსახილველად თბილისში მრგვალი მაგიდა გაიმართა.
შეხვედრას თემაზე - „კავკასიის რეგიონი: გუშინ, დღეს, ხვალ“ რომელმაც პოლიტოლოგები, იურისტები და ჟურნალისტები შეკრიბა, გაზეთ „სვობოდნაია გრუზიას “ მთავარი რედაქტორი ტატო ლასხიშვილი უძღვებოდა.
სამი ძალა და რეგიონი — „ჭიპი“
ექსპერტ-ფსიქოლოგმა მარიამ მაისურაძემ საერთო სურათი წარმოადგინა. მისი თქმით, კავკასიაზე გავლენის მქონე გლობალური პროცესები გარე და შიდა ფაქტორებად იყოფა. გარე პროცესები გამოწვეულია მსოფლიოს მასშტაბით გავლენის გადანაწილებით აშშ-ს, რუსეთსა და ჩინეთს შორის. ამ დაპირისპირებაში კი ევროპა, უკრაინა და სხვა რეგიონები უფრო ინსტრუმენტების როლში არიან და არა დამოუკიდებელი მოთამაშეების.
ვითარების პროგნოზირება უფრო გართულდა. თუ ადრე ორი პოლუსი არსებობდა და მათი ქცევა მეტნაკლებად პროგნოზირებადი იყო, ჩინეთის, როგორც მესამე მსხვილი ძალის გამოჩენამ ვითარება გაართულა. ამასთან, მაისურაძის შეფასებით, ჩინეთი შედარებითი თანმიმდევრულობით გამოირჩევა. მისი გადაწყვეტილებები სტაბილურ კრიტერიუმებს — ეკონომიკასა და უსაფრთხოებას — ეფუძნება.
მარიამ მაისურაძე
© photo: Sputnik / Stringer
მისი თქმით, კავკასია „ჭიპის“ მდგომარეობაშია — ეს არის საკვანძო ადგილი, სადაც ყველა მთავარი მოთამაშის ინტერესები იკვეთება.
„კავკასიის რეგიონი, გვინდა ეს თუ არა, ისეთ წერტილს წარმოადგენს, სადაც ძალიან ბევრი ინტერესი იყრის თავს — არა მხოლოდ სახელმწიფო რესურსების, არამედ თავად მისი გეოგრაფიული მდებარეობის თვალსაზრისითაც“, — ამბობს მაისურაძე.
ექსპერტის თქმით, სწორედ ამით აიხსნება საქართველოს სტრატეგიული მნიშვნელობა დასავლეთისთვის. რუსეთის საზღვართან მდებარე ტერიტორიის კონტროლი ისეთ შესაძლებლობებს ქმნის, რომლებიც სხვა მიმართულებებზე არ არსებობს. ამითვე აიხსნება ქვეყნის ინსტრუმენტალიზაციაც: „დასავლეთმა ეკონომიკური ბერკეტი გამოიყენა, რომ ჩვენი მეშვეობით მისთვის სასარგებლო ცვლილებები გაეტარებინა. თუმცა, ჩვენ ისინი ყოველთვის გაცნობიერებულად არ მიგვიღია.“
მარიამ მაისურაძე
© photo: Sputnik / Stringer
იდენტობის პრობლემა: არა კავკასიელები, არამედ ქართველები, სომხები, აზერბაიჯანელები
მაისურაძის თქმით, ერთ-ერთი მთავარი შიდა პრობლემა რეგიონული იდენტობის კრიზისია: სამხრეთ კავკასიის ქვეყნები საკუთარ თავს ცალ-ცალკე აღიქვამენ და არა როგორც ერთიან რეგიონს.
„ჩვენ საკუთარ თავს ქართველებად, სომხებად, აზერბაიჯანელებად ვაიდენტიფიცირებთ და რატომღაც გვირჩევნია, ვინმე სხვას — რუსეთს ან ევროკავშირს — მივეკედლოთ, ოღონდ არა კავკასიას“, — ამბობს ის.
მისი თქმით, სწორედ ამ დაყოფით სარგებლობენ გარე მოთამაშეები. მეზობელი ქვეყნების ერთმანეთთან დაპირისპირებით და მათ კონკურენტებად წარმოჩენით, ისინი მთელ რეგიონს ასუსტებენ. მაგალითად, მაისურაძის თქმით, საკმარისია, ერთ-ერთმა ქვეყანამ სატრანზიტო მოლაპარაკებებში საკუთარი პირობების დაცვა სცადოს, რომ მეორეს მაშინვე შესთავაზებენ „მისი ადგილის დაკავებას“.
ამის საპირისპიროდ მან შვეიცარიის გამოცდილების გათვალისწინება შესთავაზა, ქვეყნისა, რომელსაც ნეიტრალური სტატუსი ალტრუიზმის გამო კი არ მიენიჭა, არამედ იმიტომ, რომ ყველა მსხვილ მოთამაშეს ეკონომიკური ჰაბი სჭირდებოდა, სადაც კაპიტალის ხელშეუხებლობის გარანტია იარსებებდა.
„სწორედ ამან მისცა შვეიცარიას შესაძლებლობა, ცხოვრების დონისა და ეკონომიკის მხრივ ერთ-ერთ საუკეთესო ქვეყნად ქცეულიყო. იმავეს გაკეთება კავკასიასაც შეუძლია, თუმცა, არა ცალ-ცალკე, არამედ როგორც ერთიან რეგიონს“, — აღნიშნა ექსპერტმა.
მოუგვარებელი საზღვრები და ეკოლოგია: საფრთხეები, რომლებზეც არ საუბრობენ
საერთაშორისო სამართლის სპეციალისტმა სიმონ კილაძემ ყურადღება გაამახვილა პრაქტიკულ გამოწვევებზე, რომლებიც დიდი გეოპოლიტიკური დისკუსიების ფონზე ჩრდილში რჩება.
მისი თქმით, პირველი ასეთი გამოწვევა სასაზღვრო საკითხების მოუგვარებლობაა. მისი შეფასებით, სამხრეთ კავკასიის სამივე ქვეყანას სრულად დარეგულირებული საზღვრები არ აქვს. ყველაზე მოწყვლად მდგომარეობაში საქართველოა: მას არც რუსეთთან, არც სომხეთთან და არც აზერბაიჯანთან არ აქვს საზღვრების შესახებ შეთანხმება. გამონაკლისია მხოლოდ თურქეთთან, ყარსის შეთანხმების საფუძველზე, დადებული ხელშეკრულება.
„სახელმწიფო არის ტერიტორია და საზღვარი. სანამ ეს საზღვარი დარეგულირებული არ არის, ის მუდმივი არასტაბილურობის წყაროა“, — მიიჩნევს კილაძე.
სიმონ კილაძე
© photo: Sputnik / Stringer
მეორე გამოწვევა კლიმატურია. კავკასიის მყინვარების დნობა მტკნარი წყლის კატასტროფულ დანაკარგს იწვევს.
„კიდევ 10–15 წელი გავა და სასმელი წყლის საკითხი ერთ-ერთი ყველაზე მწვავე გახდება. საქართველოს ჯერჯერობით უპირატესობა აქვს, ტყის რესურსებისა და მტკნარი წყლის მარაგების სახით. ეს ჩვენი ეკონომიკური მომავალია და მას გაფრთხილება სჭირდება. ეს ფაქტორი გავლენას მოახდენს ტურიზმზე, სოფლის მეურნეობასა და მთლიანად რეგიონის მიმზიდველობაზე“, — განაცხადა მომხსენებელმა.
რაც შეეხება ზანგეზურის დერეფანს, კილაძემ მოუწოდა, ამ საკითხის დრამატიზება არ მოხდეს. მისი თქმით, გეოპოლიტიკური სიტუაცია ისე ვითარდება, რომ უახლოესი ხუთი წლის განმავლობაში ახალი მარშრუტები, სავარაუდოდ, რეალურ კონკურენციას ვერ გაუწევს უკვე მოქმედ ქართულ სატრანზიტო გზებს.
რუსეთთან ურთიერთობების პარადოქსი
როგორც კილაძემ, ისე მისმა კოლეგამ, პოლიტოლოგმა და კავკასიის საკითხებში ექსპერტმა მამუკა არეშიძემ, განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილეს რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობების პარადოქსულობაზე.
„მიჭირს მსოფლიოში სხვა ისეთი მაგალითის პოვნა, როდესაც ქვეყანას ჩრდილოელ მეზობელთან დიპლომატიური ურთიერთობები არ აქვს. თუმცა, ამავე დროს, მასთან აქტიური ეკონომიკური და კულტურული ურთიერთობები აქვს და უვიზო რეჟიმიც მოქმედებს“, — აღნიშნა კილაძემ.
არეშიძემ ასევე, შეაფასა რუსეთის პოლიტიკა სამხრეთ კავკასიაში. მისი რწმენით, ეს პოლიტიკა, 1990-იანი წლებიდან მოყოლებული, წარუმატებელი იყო და ასეთად დღემდე რჩება.
მამუკა არეშიძე
© photo: Sputnik / Stringer
„კონფლიქტურმა პოლიტიკამ — კონფლიქტების გაყინვამ გავლენის ბერკეტების შესანარჩუნებლად — არც რუსეთს მოუტანა რაიმე კარგი და არც რეგიონს. მე მსოფლიოში არც ერთი ძალა არ ვიცი, რომელსაც ამ კონფლიქტების რეალურად მოგვარება სურდა. ყველა, როგორც დასავლეთში, ისე აღმოსავლეთში, სწორედ მათ გაყინვაზე იყო ორიენტირებული“, — განაცხადა მან.
ამასთან, არეშიძემ რუსეთის ერთი კონკრეტული შეცდომაც აღნიშნა: როდესაც რუსეთი, აზერბაიჯანის გავლით, სამხრეთის ალტერნატიული მარშრუტის შექმნას ცდილობდა, ეს სწორი პოლიტიკური გადაწყვეტილება იყო. თუმცა, მისი ბოლომდე განხორციელება რუსეთის ელიტის შიგნით არსებული უთანხმოების გამო ვერ მოხერხდა.
შედეგად, შავი ზღვის რეგიონში თურქეთის გავლენის შესუსტების 20–30-წლიანი მცდელობების მიუხედავად, რუსეთმა მიზანს არამც თუ ვერ მიაღწია, არამედ საკუთარი პოზიციებიც მნიშვნელოვნად დათმო, რომლებიც ახლა თურქეთმა დაიკავა.
ირანი - როგორც ახალი გეოპოლიტიკური ფაქტორი
პოლიტოლოგმა და კონფლიქტოლოგმა ბადრი ნაჭყებიამ რეგიონის უფრო ფართო გააზრება შემოგვთავაზა. მისი აზრით, სამხრეთ კავკასიაზე ჩრდილოეთ კავკასიის, თურქეთისა და ირანის კონტექსტის გარეშე საუბარი თავიდანვე სურათის გამარტივებას ნიშნავს. სწორედ ამ გაფართოებულ ხედვას ეფუძნება ფორმატი „3+3“.
ნაჭყებიამ მთავარ ახალ ფაქტორად ირანი დაასახელა. მისი შეფასებით, მიმდინარე კონფლიქტის შედეგი ასეთია: ირანმა არც გაიმარჯვა და არც დამარცხდა.
„ირანმა აჩვენა, რომ ტექნოლოგიური თვალსაზრისით, მაღალ დონეზე იმყოფება. მისი ინტერესების იგნორირება უკვე აღარ შეიძლება. და ვხედავ, რომ ბოლო პერიოდში აზერბაიჯანელ კოლეგებს შორის ანტიირანული რიტორიკა მკვეთრად შეიცვალა“, — განაცხადა ნაჭყებიამ.
ნაჭყებიამ გამოთქვა რწმენა, რომ სამხრეთ კავკასიაში ირანის როლი მხოლოდ გაიზრდება და მეზობელ ქვეყნებს ამის გათვალისწინება მოუწევთ.
ბადრი ნაჭყებია
© photo: Sputnik / Stringer
ანაკლიის პორტის მშენებლობის პროექტზე ნაჭყებიამ ცალკე ისაუბრა, როგორც რამდენიმე მხარის — ჩინეთის, საქართველოს, რუსეთისა და აფხაზეთის — ინტერესების შესაძლო დამთხვევის წერტილზე. მისი თქმით, როდესაც პროგრამა „ჩინური პანორამის“ ფარგლებში, ანაკლიის პერსპექტივები განიხილებოდა, ამ იდეას აფხაზეთის ტყვარჩელის რაიონის ბიზნეს-ასოციაციაც გამოეხმაურა და სამშენებლო მასალების მიწოდებაში მონაწილეობის მზადყოფნა გამოთქვა.
ისტორია, როგორც სარკე: ბიზანტია, ფსიქოლოგია და მცირე ერების გადარჩენა
გაზეთ „ვრასტანის“ რედაქტორმა ვან ბაიბურთმა თემას ისტორიული და ფსიქოლოგიური კუთხით შეხედა.
1453 წელს ბიზანტიის დაცემასთან პარალელის გავლებით მან აღნიშნა, რომ მაშინაც, ისევე როგორც დღეს, დიდი სახელმწიფოები ერთმანეთთან დაპირისპირებით იყვნენ გართული და ვერ შეამჩნიეს, როგორ გაქრა ზესახელმწიფო მსოფლიო რუკიდან.
„მთელი ევროპა ბიზანტიის წინააღმდეგ იყო და მართლმადიდებელმა რუსეთმაც მის დასახმარებლად არ იჩქარა. შეხედეთ, რა გაჩნდა ევროპის “მუცელქვეშ”. ისინი, ვისაც კავკასიის რუკის შეცვლა სურს, დღესაც არსებობენ და ამას არც მალავენ“, — ამბობს ბაიბურთი.
ვან ბაიბურთი
© photo: Sputnik / Stringer
ყველა დამპყრობლისა და კავკასიაში მოქმედი მსხვილი მოთამაშის მთავარ სისუსტედ ბაიბურთმა რეგიონის ხალხების ფსიქოლოგიის უცოდინრობა დაასახელა.
„ვინ აღარ ყოფილა საქართველოში, ვის აღარ დაუპყრია იგი, მაგრამ აქ დიდხანს დარჩენა ვერავინ შეძლო, სწორედ იმიტომ, რომ არ ესმოდა, ვისთან ჰქონდა საქმე. 1800 წელს ქართველებს უთხრეს: თქვენი მეფე რუსი იქნება. მათ გადაიტანეს სპარსელები, არაბები, თურქები, ბიზანტიელები. და ყველგან მეფე ქართველი რჩებოდა, თუნდაც ნომინალურად. აქ კი — არა. ოთხი წლის შემდეგ კი უთხრეს: თქვენი ეკლესიაც ჩვენს ეკლესიას დაექვემდებარებაო“, — თქვა მან და დასძინა, რომ სწორედ გაუცხოების ამ თანმიმდევრობამ საფუძველი ჩაუყარა უნდობლობის მექანიზმებს, რომლებიც დღემდე არ არის დაძლეული.
სომხეთის არჩევნები: სიგნალები და მანევრის სივრცე
სომხეთის საპარლამენტო არჩევნების შედეგები რამდენიმე მონაწილის მიერ განხილვის ცალკე თემა იყო.
მამუკა არეშიძემ გამოთქვა მოსაზრება, რომელსაც საფუძვლიანად მიიჩნევს: მმართველმა პარტიამ 74 დეპუტატის შედეგი განზრახ მიიღო, რომ 75-ადგილიან საკონსტიტუციო უმრავლესობამდე არ მიეღწია. მისი აზრით, ეს შეგნებულად ტოვებს პოლიტიკურ ვაჭრობაზე მანევრის სივრცეს: ფაშინიანს საკონსტიტუციო უმრავლესობა რომ მიეღო, მას დაუყოვნებლივ მოუწევდა ყარაბაღის საკითხის კონსტიტუციური წესით დახურვა, რასაც აზერბაიჯანი მოითხოვს. „ზუსტად იმდენი, რამდენიც მმართველობისთვის არის საჭირო. მაგრამ იმ ვალდებულების გარეშე, დაუყოვნებლივ გააკეთოს ის, რასაც ბაქო მოითხოვს. ეს შემთხვევითობა კი არა, სავაჭრო პოზიციაა.“
ბადრი ნაჭყებიამ ეს ვითარება მრავალვექტორული პოლიტიკის დადასტურებად შეაფასა. მისი დაკვირვებით, სომხეთის მმართველი პარტიის ოფიციალურ წარმომადგენლებს არსად განუცხადებიათ პირდაპირ არც რუსეთის სამხედრო ბაზების გაყვანის შესახებ და არც ურთიერთობების დივერსიფიკაციის თაობაზე.
მრგვალი მაგიდა „კავკასიის რეგიონი: გუშინ, დღეს, ხვალ“
© photo: Sputnik / Stringer
„ეს იქნება ბალანსის დაცვის მცდელობა — სწორედ მრავალვექტორული პოლიტიკა. და ჩვენ ამას ყურადღებით უნდა დავაკვირდეთ“, — განაცხადა მან.
თავის მხრივ, ვან ბაიბურთი მიიჩნევს, რომ ფაშინიანს საკუთარ ქვეყანაში მშვიდობა სურს.
„მას უნდა, რომ არ იყოს სროლა, ერთმანეთს ხალხი არ კლავდეს. მე, როგორც ეთნიკურად სომეხს, ეს კარგად მესმის. ჩვენ ყველას გვინდა, შვეიცარიას მაინც დავემსგავსოთ — მშვიდობიანად ვიცხოვროთ.“
სიმონ კილაძემ დასასრულს აღნიშნა: როგორც არ უნდა განვითარდეს სომხეთის ურთიერთობები ევროპასა და რუსეთთან, სომხეთის სატრანზიტო დამოკიდებულება საქართველოზე არსად გაქრება. შესაბამისად, ორმხრივი საკითხები — ტრანზიტი, პირობები და ინფრასტრუქტურა — კიდევ უფრო აქტუალური გახდება.
