16:17 26 თებერვალი 2020
პირდაპირი ეთერი
  • EUR3.0291
  • 100 RUB4.2607
  • USD2.7946
ავტორები
მოკლე ბმულის მიღება
5510

„Sputnik–საქართველო“ კვლავ მოგესალმებათ ლელა ანჯაფარიძის სახელით მისი ვირტუალური აივნიდან და ჩვენს ფონდში დაცულ ჩანაწერებს გთავაზობთ.

ძალიან დილა მშვიდობისა!

დღეს ჩვენ ისეთ უდიდეს ხელოვანს და საოცარ ადამიანს ვმასპინძლობთ, რომ ეჭვიც არ მეპარება ერთ რამეში: ის რომ ამობრძანდება ჩვენ სიძველისგან ცოტა გადაწოლილ და მობარბაცე კიბეებზე და, მით უმეტეს, ხმას რომ ამოიღებს, მხოლოდ ყვავილები და ჩვენ კი არა, მთელი მსოფლიო გამოფხიზლდება.

ეს გახლავთ დიდი და განუმეორებელი, საოცრად მომხიბვლელი ადამიანი ფიოდორ შალიაპინი, რომელიც დაიბადა ზუსტად ამ დღეს, 1873 წლის 13 თებერვალს ქალაქ ყაზანში. 

Русский певец Ф.И.Шаляпин
© photo: Sputnik /
ფიოდორ შალიაპინი
ძალიან რთულია მასზე საუბარი, რადგან მან საოცრად ბობოქარი, საინტერესო და წინააღმდეგობებით სავსე ცხოვრება გაიარა. ამიტომაც მოკრძალებულად ვეცდები თქვენი ყურადღება შევაჩერო რამდენიმე, ჩემი აზრით, ყველაზე საინტერესო ეპიზოდზე ამ უნიჭიერესი ადამიანის ცხოვრებიდან. 

ფიოდორ შალიაპინი დაიბადა გლეხის ოჯახში და საკმაოდ რთული ბავშვობა ჰქონდა. მამამისი რომ დათვრებოდა, ხშირად ჩაგრავდა დედამისს, არაჩვეულებრივ ქალს, რომელიც უსიტყვოდ იტანდა ყველაფერს. ხოლო როცა ძალიან გაუჭირდებოდა ხოლმე, სევდიან სიმღერებს მღეროდა. მიუხედავად ამისა, ფიოდორი იხსენებდა, რომ მისი მამა არ ჰგავდა გლეხს – სიფხიზლეში ის საოცრად მოვლილი და მოხდენილად ჩაცმული იყო, მუდამ გაპრიალებულ ჩექმებში. მას ისეთი ლამაზი თმის ვარცხნილობა ჰქონდა, როგორიც, შალიაპინის თქმით, მას არსად და არასდროს უნახავს. 

პატარა ფედიას ბავშვობიდან ასევე დაამახსოვრდა ბიძამისის, დორიმედონტის არაჩვეულებრივი ხმა და ის იშვიათი სახალხო დღესასწაულები, როდესაც ცოტა ხნით მაინც დავიწყებას მიეცემოდა სიღარიბეც, მამამისის ხშირი დებოშებიც და დედამისის გულისტკივილიც…

პატარა ფიოდორი თავიდან კერძო სკოლაში სწავლობდა, საიდანაც ის იმის გამო გარიცხეს, რომ… კლასელ გოგონას აკოცა. შემდეგ ის მეწაღეობასაც სწავლობდა, მაგრამ, როგორც თავად იხსენებდა ხუმრობით, „მეწაღეობა მისი ბედი არ ყოფილა“.

9 წლის შალიაპინს შესანიშნავი ხმა და აბსოლუტური სმენა აღმოაჩნდა და ის საეკლესიო გუნდში შეიყვანეს. 12 წლისა კი ფიოდორი პირველად მოხვდა თეატრში, სადაც გადიოდა სპექტაკლი „რუსული ქორწილი“ და ეს დღე გახდა მის ცხოვრებაში გადამწყვეტი — ის თეატრით დაავადდა.

1890 წელს შალიაპინმა შეასრულა პირველი სოლო პარტია ქალაქ უფის ოპერეტაში, მონიუშკოს ოპერაში „გალკა“, სადაც შეცვალა მსახიობი, რომელიც სპექტაკლის წინ ავად გახდა. თავად შალიაპინს ეს წარმოდგენა ყველაზე მეტად იმით დაამახსოვრდა, რომ სცენაზე დაჯდომისას შემთხვევით სკამს ასცდა და დაეცა. ამბობენ, რომ შემდგომში მომღერალს სულ ჰქონდა ამის შიში და კარგად ამოწმებდა დაჯდომის წინ სკამს. ასეა თუ ისე, სწორედ ეს დებიუტი გახდა 17 წლის შალიაპინისთვის გადამწყვეტი. 

ამის შემდეგ „ტფილისის პერიოდი“ დადგა, სადაც ფიოდორი მოხვდა მალოროსიის თეატრალურ დასთან ერთად და გაკვეთილებს იღებდა ცნობილ მომღერალთან და პედაგოგთან დიმიტრი უსატოვთან, რომელიც საოპერო კარიერის დასრულების შემდეგ თბილისში გადმოსახლდა. აღსანიშნავია, რომ უსატოვი შალიაპინს უსასყიდლოდ ამეცადინებდა. ფიოდორმა ტფილისში ერთი წელი იცხოვრა და გამოდიოდა ოპერაში, სადაც პირველი ბანის პარტიებს ასრულებდა. 

Федор Шаляпин в роли князя Галицкого
© photo: Sputnik /
ფიოდორ შალიაპინი კნიაზ გალიცკის როლში
თავად შალიაპინის შეფასებით, ყველაზე მნიშვნელოვანი მის შემოქმედებაში იყო 1896-1899 წლები, როდესაც ის რუსი მეცენატისა და შესანიშნავი კაცის სავა მამონტოვის მიწვევით გადავიდა მოსკოვში, სადაც მოღვაწეობა დაიწყო „კერძო რუსულ ოპერაში“. მან პირველად იგრძნო სრული შემოქმედებითი თავისუფლება, რადგანაც მამონტოვმა მას უთხრა:

„ფედენკა, თქვენ ამ თეატრში შეგიძლიათ გააკეთოთ ყველაფერი, რაც გინდათ!“

1899 წლიდან შალიაპინი ერთდროულად გახდა მოსკოვის დიდი თეატრისა და სანქტ-პეტერბურგის მარიას თეატრის სოლისტი და დაიწყო მისი საზღვარგარეთ ტრიუმფალური გასტროლების ხანა. 1901 წელს შალიაპინი გამოვიდა მილანის თეატრ „ლა სკალაში“, სადაც კრიტიკოსებისა და მაყურებლის განსაკუთრებული აღფრთოვანება გამოიწვია მისმა გამოსვლამ ბოიტოს ოპერაში „მეფისტოფელი“. შალიაპინს პარტნიორობას უწევდა თავად ენრიკო კარუზო, ხოლო სპექტაკლს დირიჟორობდა დიდი არტურო ტოსკანინი. 

მილანში გამოსვლებს მოჰყვა გასტროლები რომში, მონტე-კარლოში, ბერლინში, ნიუ-იორკში, ლონდონში, პარიზში. შალიაპინის ღვთაებრივი სილამაზის ხავერდოვანი ხმა (მას „ოქროსყელიანიც“ კი უწოდეს) მთელი მსოფლიოს მაყურებელს იპყრობდა.

სხვათა შორის, ნიუ-იორკში გასტროლების დროს, საბაჟოს გავლისას ის ვიღაცამ იცნო და წამოიძახა — „შეხედეთ, ეს ხომ ოქროსყელიანი შალიაპინია!“ მაგრამ მებაჟე, როგორც ჩანს, ვერც ხელოვნებაში ერკვეოდა და ვერც მხატვრულ შედარებებში და სასწრაფოდ მოითხოვა მომღერლის ყელის რენტგენი.

ცალკე სალაპარაკოა ფიოდირ შალიაპინის ემიგრაციის თემა. რუსეთის დატოვება მას მარტივად არ გადაუწვეტია. ბოლოს, როდესაც 1922 წელს ოჯახთან ერთად გემზე ავიდა და ხომალდი დაიძრა, მან ქუდი მოიხადა და ქედი მოიხარა საყვარელი მარიას თეატრის მსახიობების წინაშე, რომლებიც მას აცილებდნენ. ის სევდამ შეიპყრო, რადგან იცოდა, რომ დიდხანს ვეღარ დაბრუნდებოდა სამშობლოში, მაგრამ რამდენად დიდხანს, ეს კი ნამდვილად ვერ წარმოიდგინა… 

ფიოდორ შალიაპინი მეუღლესთან ერთად
© photo: Sputnik /
შალიაპინი იოლა ტორნაგისთან ერთად
1927 წლის 24 აგვისტოს, რუსეთის მთავრობის გადაწყვეტილებით, მას ჩამოერთვა სახალხო არტისტის წოდება და აეკრძალა საბჭოთა კავშირში დაბრუნება. საინტერესოა, რომ 1956 წელს საბჭოთა მთავრობამ განიხილა მისთვის სახალხო არტისტის წოდების დაბრუნების საკითხი, მაგრამ ეს გადაწყვეტილება მაშინ არ მიიღეს. ეს მხოლოდ 1991 წელს, მომღერლის გარდაცვალებიდან 53 წლის შემდეგ მოხდა.

ფიოდორ შალიაპინი გარდაიცვალა 1938 წელს პარიზში. 1984 წელს კი მისი ნეშტი გადაასვენეს მოსკოვში, ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე.

კიდევ უამრავი რამ არის მოსაყოლი მის კინემატოგრაფიულ სახეებზე, მხატვრისა და მოქანდაკის ნიჭზე, მის არაჩვეულებრივ იუმორის გრძნობაზე, მის პირად ცხოვრებაზე. მაგრამ, როგორც კოზმა პრუტკოვი ამბობდა, „ვერავინ მიწვდება მიუწვდომელს“. თუმცა, ერთ ეპიზოდს მაინც ვერ გამოვტოვებ, უბრალოდ, არ შემიძლია:

ფიოდორ შალიაპინი უღმერთოდ იყო შეყვარებული თავის პირველ მეუღლეზე, იტალიელ ბალერინა იოლა ლო-პრესტზე, რომლის სასცენო ფსევდონიმიც იყო ტორნაგი. „ევგენი ონეგინის“ წარმოდგენაზე მომღერალმა ცნობილ არიაში შეცვალა სიტყვები და იმღერა — Онегин, я клянусь на шпаге, безумно я люблю Торнаги! მისი ტორნაგი კი ამ დროს დარბაზში იმყოფებოდა.

ასეთ კაცს სიყვარულიც რომ სხვანაირი ეცოდინებოდა, ამაში ეჭვი არავის გვეპარება.

გისურვებთ ლამაზ, ბედნიერ და სიყვარულით სავსე დღეს!

მთავარი თემები