თბილისი, 30 აპრილი — Sputnik. საერთაშორისო მედიაჯგუფ „როსია სეგოდნიას“ პრესცენტრში გაიმართა ჟურნალისტისა და პროდიუსერის ანდრეი სტარიკოვის ფილმის „გამარჯვების დღე ბალტიისპირეთში: გუშინ, დღეს, ხვალ“ პრეს-ჩვენება, რომელიც ლატვიაში, ლიეტუვასა და ესტონეთში 9 მაისის ბედს მიეძღვნა.
ფილმი მოგვითხრობს, რა გზა გაიარა ბალტიისპირეთის ქვეყნებში გამარჯვების დღემ ომისშემდგომ ათწლეულებში მასობრივი დღესასწაულიდან 2022 წლის შემდეგ საჯარო აღნიშვნის ფაქტობრივ აკრძალვამდე. ფილმი ფოკუსირებულია რეგიონის რუსულენოვანი მაცხოვრებლების ისტორიულ მეხსიერებაზე, პირად ისტორიებზე, აკრძალვებზე, ზეწოლასა და გამარჯვებასთან კავშირის შენარჩუნების მცდელობებზე ახალი სახელმწიფო მეხსიერების პოლიტიკის კონტექსტში.
ბალტიისპირეთის ქვეყნებში 9 მაისი როგორც დღესასწაული ოფიციალურად არ აღინიშნება, კანონით აკრძალულია საჯარო ღონისძიებები, მსვლელობები და საბჭოთა სიმბოლოების, წმინდა გიორგის ლენტების, საბჭოთა დროშების, გერბებისა და საბჭოთა სტილის სამხედრო ფორმების გამოყენება. ასევე აკრძალულია მემორიალური მსვლელობები, მათ შორის „უკვდავი პოლკი“.
ღია წყაროების მიხედვით, ლატვიაში, ლიეტუვასა და ესტონეთში დაახლოებით 900.000 ეთნიკური რუსი ცხოვრობს, ხოლო იმ მცხოვრებთა რაოდენობა, ვინც აქტიურად იყენებს რუსულ ენას, 1 მილიონს აჭარბებს. საზოგადოების ამ სეგმენტისთვის 9 მაისი ოჯახურ და პირად თარიღად რჩება, მიუხედავად იმისა, რომ დღესასწაულის გარშემო არსებული საჯარო სივრცე უკიდურესად შეზღუდულია.
„ჩვენი ფილმი ორ მთავარ მიზანს ემსახურება. პირველი - შევახსენოთ ბალტიისპირეთში მცხოვრებ ჩვენ ადამიანებს, რომ ისინი მარტო არ არიან და ვუპასუხოთ მათ კითხვებზე. მეორე არის დიალოგის დაწყება რეგიონში რუსეთის კულტურული, მემორიალური და ისტორიული ყოფნის დაბრუნების შესახებ. გამარჯვების დღე ბალტიისპირეთში დაბრუნდება - ეს ნორმალურია“, - განაცხადა სტარიკოვმა პრესკონფერენციაზე.
ფილმის რეჟისორი წარმოშობით ლატვიელია. ის იქიდან 2015 წელს წავიდა, მას შემდეგ, რაც ყირიმი რუსეთს დაუბრუნდა. ის ამბობს, რომ ფილმზე მუშაობა არა მხოლოდ ჟურნალისტური პროექტი, არამედ პოლიტიკური და მემორიალური განცხადება იყო.
ფილმის ავტორი წარმოშობით ლატვიიდანაა. მან ქვეყანა 2015 წელს, ყირიმის რუსეთის შემადგენლობაში დაბრუნების შემდეგ დატოვა. მისი თქმით, ფილმზე მუშაობა მისთვის არა მხოლოდ ჟურნალისტური პროექტი, არამედ პოლიტიკური და მემორიალური განცხადება იყო.
„ჩვენ მელოდრამას არ ვიღებდით; ეს პოლიტიკური პროდუქტი და პოლიტიკური ნამუშევარია. ეს ბუნებრივი სიტუაციაა: დავიწყეთ მუშაობა როგორც გამარჯვების დღის, ასევე ზოგადად რუსული მემორიალური, სულიერი, კულტურული და ენობრივი ყოფნის დაბრუნებაზე“, - თქვა სტარიკოვმა.
ფილმში განსაკუთრებული როლი ენიჭება პირადი მეხსიერების თემას. მასში ნაჩვენებია კადრები, თუ როგორ მიჰყავთ ლატვიელ პოლიციელებს გოგონა, რომელსაც ნაწნავებში წმინდა გიორგის ლენტები აქვს. რეჟისორის თქმით, ასეთი ეპიზოდები განსაკუთრებით ემოციური იყო გადამღები ჯგუფისთვის, რადგან თითოეულის უკან დგას არა აბსტრაქტული აკრძალვა, არამედ კონკრეტული ადამიანის ბედ-იღბალი.
ვილნიუსში დაბადებულმა ჟურნალისტმა და ტელეწამყვანმა ერნესტ მაცკავიჩუსმა აღნიშნა, რომ ლიეტუვაში რუსულენოვანი მოსახლეობის მიმართ პატივისცემით აღსავსე დამოკიდებულება ყოველდღიურ დონეზე დიდი ხნის განმავლობაში ნარჩუნდებოდა. თუმცა შემდგომში ბალტიისპირეთის ქვეყნების პოლიტიკური პოზიცია შეიცვალა, ხოლო 2014 წლის შემდეგ ანტირუსული პოზიცია სახელმწიფო პოლიტიკის ნაწილად მტკიცედ დამკვიდრდა.
„ბალტიისპირეთში რუსულენოვანი რესურსები მუდმივად იბლოკება, მაგრამ ეს არის სუსტის პოზიცია, იმ ადამიანის პოზიცია, რომლებიც აბსოლუტურად არ არის დარწმუნებული საკუთარ სიმართლეში და საშინლადაა შეშინებული. და ყველაზე საშინელი იარაღი, რომლითაც რუსეთს შეუძლია უპასუხოს, არის სიმართლე“, - თქვა მაცკავიჩიუსმა.
პრეზენტაციის მონაწილეებმა ხაზი გაუსვეს, რომ ბალტიისპირეთის ქვეყნების პოლიტიკა 9 მაისის მიმართ 1944-1945 წლების მოვლენების ისტორიული ნარატივის გადახედვას უკავშირდება. რეგიონის სახელმწიფოები ამ პერიოდს საბჭოთა ოკუპაციის დასაწყისად მიიჩნევენ. გამარჯვების დღის ნაცვლად აღინიშნება 8 მაისი - როგორც მეორე მსოფლიო ომის მსხვერპლთა ხსოვნის დღე.
ამავდროულად, როგორც დისკუსიის მონაწილეებმა აღნიშნეს, ბალტიისპირეთის ოპერაციის დროს წითელმა არმიამ 61.000-ზე მეტი ადამიანი დაკარგა, ხოლო სანიტარულმა დანაკარგებმა 218.000-ს გადააჭარბა. ამ კონტექსტში, საბჭოთა სიმბოლიკის აკრძალვას და ძეგლების დანგრევას ფილმის ავტორები აღიქვამენ საჯარო სივრციდან ნაციზმისგან რეგიონის გათავისუფლების ფასის შესახებ მეხსიერების წაშლის მცდელობად.
ფილმის პრემიერა 2 მაისს ტელეარხ „როსია 24“-ზე შედგება. შემდეგ ის RT International-ზე ინგლისურენოვანი დუბლირებით გავა, RT.Doc-ზე - რუსულ და ინგლისურ ენებზე; ასევე საკავშირო სახელმწიფო მედიაჰოლდინგ „სოიუზნის“ ეთერში.
ისტორიკოსისა და პოლიტოლოგის, ვლადიმირ სიმინდეის თქმით, გამარჯვების დღის ბალტიისპირეთის ქვეყნების საზოგადოებრივ ცხოვრებაში დაბრუნება შესაძლებელია გეოპოლიტიკური ვითარების შეცვლისა და რეგიონში რუსეთის კულტურული და მემორიალური ყოფნის აღდგენით.
„გამარჯვების დღე ბალტიისპირეთში მაშინ დაბრუნდება, როდესაც გეოპოლიტიკური სიტუაცია შეიცვლება, როდესაც რეგიონში ჩვენი არსები და ნარატივები დაბრუნდება. სავსებით შესაძლებელია, რომ ეს მალე მოხდება“, - დაასკვნა სიმინდეიმ.