ალექსანდრ ხროლენკო
ირანის თავზე ჩამოგდებული F-15-ის ეკიპაჟის მასშტაბურმა სამაშველო ოპერაციამ პენტაგონს ათი საბრძოლო თვითმფრინავისა და ვერტმფრენის დაკარგვა დაუჯდა. ამერიკული ოპერაცია „ეპიკური რისხვის“ შედეგი სულ უფრო მკაფიოდ წარმოჩნდება, როგორც აშშ-ს ეპიკური მარცხი და „ჰეგემონისთვის“ მძიმე ეკონომიკური და გეოპოლიტიკური ზიანი. ეს უკვე ისრაელის პრობლემების გათვალისწინების გარეშეც ნათელია.
აშშ-ს სამხედრო-საჰაერო ძალების მრავალფუნქციური გამანადგურებელი F-15E Strike Eagle 3 აპრილს ირანის ისფაჰანის პროვინციის თავზე ირანის საჰაერო თავდაცვის სისტემამ ჩამოაგდო. სისტემამ, რომელიც, როგორც აშშ-ს პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი აცხადებდა, ადრე უკვე განადგურებული იყო. ეკიპაჟმა კატაპულტირება მოახერხა. სამძებრო-სამაშველო ოპერაციის დროს პენტაგონმა ორ დღეში კიდევ ცხრა საბრძოლო საფრენი აპარატი დაკარგა. F-15E-ის შემდეგ ირანულმა საჰაერო თავდაცვამ „დასვა“ შეტევითი თვითმფრინავი A-10 Thunderbolt II, ორი ვერტმფრენი UH-60 Black Hawk და ორი სადაზვერვო-სარტყამი უპილოტო აპარატი MQ-9.
ამერიკული სპეცდანიშნულების ძალების ირანის ტერიტორიაზე გადასხმის შემდეგ, განადგურდა და დაიწვა ორი სამძებრო-სამაშველო თვითმფრინავი HC-130J Combat King II და ორი მრავალფუნქციური ვერტმფრენი MH-6 Little Bird. აღსანიშნავია, რომ სწორედ ასეთი „პატარა ჩიტი“, რომელიც ირანში HC-130J-ის ბორტით იქნა გადაყვანილი, 5 აპრილის დილით მთის ნაპრალში ჩარჩენილი ამერიკელი მფრინავი გადაარჩინა.
ორ დღეში აშშ-ს დანაკარგები უპრეცედენტოა. მსგავსი მასშტაბი ერაყისა და ავღანეთის სამხედრო კამპანიების შემდეგ არ დაფიქსირებულა. F-15-ის ეკიპაჟის გადარჩენის ფასი 500 მილიონ დოლარს გადააჭარბა, რაც პენტაგონის მნიშვნელოვანი მოწყვლადობის მკაფიო შეხსენებაა. მანამდე, ირანთან ომში, აშშ-ს სამხედრო-საჰაერო ძალებმა უკვე დაკარგეს 20-ზე მეტი თვითმფრინავი, მათ შორის სტელს-გამანადგურებელი F-35A Lightning II.
ოპერაცია „ეპიკური რისხვა“ მარტში ამერიკელებს 42 მილიარდი დოლარი დაუჯდათ. ამ ფონზე, არ ჩანს არანაირი „დამანგრეველი გამარჯვების“ ნიშნები, რომლის შესახებაც ტრამპმა 2 აპრილს ამერიკელ ხალხს განუცხადა.
ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსი კვლავ ეფექტიანად მოქმედებს. გრძელდება პენტაგონისა და ისრაელის თავდაცვის ძალების ობიექტებზე შედეგიანი სარაკეტო დარტყმები. ჰორმუზის სრუტე საიმედოდ არის დახურული ირანისადმი არამეგობრული ქვეყნების სამოქალაქო და სამხედრო გემებისთვის. პენტაგონის სახმელეთო ოპერაციების გეგმები ჯერჯერობით მხოლოდ გეგმებად რჩება, ხოლო აშშ-ს შეიარაღებული ძალების უმაღლესი სარდლობა წინააღმდეგობას უწევს ტრამპის გუნდის ვოლუნტარისტულ გადაწყვეტილებებს.
მოვლენათა ჰორიზონტზე თანაბრად შესაძლებელია ორი სცენარი — ახალი „ირანგეითი“ ან ამერიკა-ისრაელის ბირთვული დარტყმა ირანზე. აშშ-ს პრეზიდენტმა აღდგომის კვირის დილით თეირანს „ჯოჯოხეთის მოწყობა“ დაუპირა, თანაც, მკვეთრად უხეში ფორმულირებით. ტრამპის გაფრთხილებამ ამერიკის მოკავშირეებში დაბნეულობა გამოიწვია. სპარსეთის ყურის რეგიონში ვითარება აშკარად კონტროლს გასცდა.
ბიუჯეტი გადარჩენისთვის
ირანის ხელმძღვანელობა ვაშინგტონთან ამერიკული პირობებით შეთანხმებას ან კაპიტულაციას არ აპირებს. თეირანმა განაცხადა, რომ ჰორმუზის სრუტე დახურული დარჩება მანამ, სანამ აგრესორები კომპენსაციას არ გადაიხდიან. ირანის რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის საბრძოლო პოტენციალი საშუალებას იძლევა, 2026 წლის განმავლობაში ამოწუროს ამერიკული საჰაერო თავდაცვის სისტემების — Patriot, THAAD და Standard — საზენიტო რაკეტების მარაგები, მანამდე, სანამ ირანის სარაკეტო და უპილოტო არსენალი ამოიწურება.
ამერიკელი სამხედრო ხელმძღვანელები, რომლებიც ფხიზლად აფასებენ ვითარებას, ოპერაციას „ეპიკური რისხვა“ ობიექტურად აანალიზებენ და აცნობიერებენ, რით შეიძლება დასრულდეს ის აშშ-სთვის. აშშ-ს არმიის შტაბის ყოფილი უფროსი რენდი ჯორჯი მიიჩნევს, რომ არმიას „მაღალი მორალური თვისებების მქონე ეროვნული ლიდერები“სჭირდება. გენერალი ჯორჯი 2 აპრილს გაათავისუფლეს თანამდებობიდან სხვა „თავისუფლად მოაზროვნე“ გენერლებთან — დევიდ ჰოდნესთან და უილიამ გრინთან ერთად. ამასთან, თავდაცვის მინისტრმა პიტ ჰეგსეთმა აღნიშნა, რომ არმიის შტაბის უფროსმა უკეთ უნდა „განახორციელოს პრეზიდენტ ტრამპის ხედვა“.
თეთრმა სახლმა 3 აპრილს (დროითი დამთხვევა შემთხვევითია) წარადგინა აშშ-ს ისტორიაში ყველაზე დიდი თავდაცვითი ბიუჯეტი 2027 ფინანსური წლისთვის — 1,5 ტრილიონი დოლარი. ზრდა შეადგენს 441 მილიარდ დოლარს, ანუ 44 პროცენტს. სამხედრო ბიუჯეტის პრიორიტეტებია: სარაკეტო თავდაცვის სისტემა „ოქროს გუმბათი“ (17,5 მილიარდი დოლარი) და 12 სახეობის კრიტიკულად მნიშვნელოვანი საბრძოლო მასალის დაჩქარებული შესყიდვა, მათ შორის, სამხედრო-საჰაერო ძალებისთვის განკუთვნილი რაკეტები 11,36 მილიარდი დოლარის ოდენობით. სარაკეტო პროგრამა ითვალისწინებს THAAD-ისა და Patriot-ის საზენიტო რაკეტების წარმოების ოთხჯერ გაზრდას, ასევე Tomahawk-ის ფრთოსანი რაკეტების წარმოების მნიშვნელოვნად გაზრდას.
საზღვაო ძალების სამინისტრო, რომელიც მოიცავს სამხედრო-საზღვაო ძალებსა და საზღვაო ქვეითთა კორპუსს, მიიღებს 2027 ფინანსური წლისთვის დაგეგმილი ხარჯების ყველაზე დიდ წილს — 150 მილიარდ დოლარს. სამხედრო-საზღვაო ძალები ითხოვენ 65,8 მილიარდ დოლარს გემთმშენებლობისთვის და 34,4 მილიარდ დოლარს ავიაციის შესყიდვისთვის. მეორე ადგილზეა სამხედრო-საჰაერო ძალების სამინისტრო, რომელიც მოიცავს როგორც სამხედრო-საჰაერო ძალებს, ისე კოსმოსურ ძალებს — 101 მილიარდი დოლარი. სტელს-გამანადგურებლის F-47-ის შემუშავებისთვის მოთხოვნილია 5 მილიარდი დოლარი, მისი პირველი ფრენა 2028 წლისთვისაა დაგეგმილი. სამხედრო-საჰაერო ძალები ასევე იწყებენ უპილოტო სისტემების შესყიდვას 1 მილიარდი დოლარის ოდენობით.
ასეთი „დარტყმითი“ ბიუჯეტური განაწილება ასახავს „ტრამპის ხედვას“, უზრუნველყოფს ამერიკულ სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსისთვის მნიშვნელოვან სარგებელს და მსოფლიოს დანარჩენ ნაწილს არ უქადის მშვიდ და სტაბილურ გარემოს. სავარაუდოდ, ირანში მიმდინარე მოვლენები „მანიაკალური მშვიდობისმყოფელის“ მხრიდან. „ეპიკური რისხვის“ ბოლო გამოვლინება არ იქნება