ქართველები ერთ-ერთი პირველები იყვნენ, ვინც თავის თავზე ფაშისტების დარტყმა მიიღო:
მეორე მსოფლიო ომში საქართველოდან 700 ათასი ადამიანი წავიდა (მოსახლეობის მეხუთედი), მათი ნახევარი შინ არ დაბრუნდა;
საქართველოს 167 მოქალაქე საბჭოთა კავშირის გმირი გახდა;
280 ათასი ადამიანი ორდენებით და მედლებით დაჯილდოვდა.
ყველაფერი ფრონტისთვის - მრეწველობის გადაეწყო ახალ საჭიროებაზე
საევაკუაციო ჰოსპიტლებს, რომლებიც ომის პირველ დღეებშივე შეიქმნა, დაუთმეს სანატორიუმები, დასასვენებელი სახლები, სხვა სამკურნალო დაწესებულებები და ზოგიერთი სკოლა. სულ საქართველოში 72 ჰოსპიტალი ფუნქციონირებდა;
1940 წელს თბილისში დაიწყეს საავიაციო ქარხნის მშენებლობა, სადაც 1941 წელს ტაგანროგისა და სიმფეროპოლის საავიაციო ქარხნები გადმოიტანეს.
1941 წლის ნოემბერში დაიწყო თვითმფრინავების გამოშვება. საავიაციო წარმოების მასალებით მოსამარაგებლად შესაბამისი პროფილის ყველა ფაბრიკა ამუშავდა.
მაგალითად, ქართული ქიმიკატების კომბინატი ამზადებდა სპეციალურ წებოსა და საღებავებს, საფეიქრო საწარმოები – სპეციალურ ქსოვილებს, ავეჯის ფაბრიკები – შპონსა და ხის დეტალებს თვითმფრინავებისთვის.
საქართველოს ეკონომიკის გადაყვანა სამხედრო რელსებზე ძალზე მძიმე აღმოჩნდა, რადგან ომამდე ქვეყანა არ აწარმოებდა არ იარაღს, არც ტყვია-მასალას, არც სამხედრო ტექნიკას.
ამიერკავკასიის ფრონტის სამხედრო საბჭოს გადაწყვეტილებით დაიწყო პისტოლეტების, ტყვიამფრქვევების გამოშვება 14 საწარმოში. ავტომატები ეწყობოდა თბილისის მანქანათმშენებელ ქარხანაში.
1942 წელს დამზადდა 50,6 ათასი ავტომატი, 1943 წელს – 90 ათასი, 1944 წელს – 73,4 ათასი. 1943 წელს თბილისის მანქანათმშენებელი ქარხანა იქცა არსენალად და გადაერთო იარაღისა და ოპტიკის შეკეთებაზე.
გარდა ამისა, დაიწყო 50 მმ-იანი და 82 მმ-იანი ნაღმტყორცნებისა და ნაღმების, ხელყუმბარების, საავიაციო ბომბების წარმოება. ლითონის უკმარისობის გათვალისწინებით შეიქმნა საავიაციო ბომბი П-40, რომელსაც ბეტონისგან ამზადებდნენ.
სულ საქართველოში გადატანილ იქნა 20 მსხვილი სამრეწველო საწარმო, თუ არ ჩავთვლით მცირე ქარხნებსა და სხვადასხვა დაწესებულებას.
მაუდ-კამვოლის ფაბრიკები შინელის ქსოვილის წარმოებაზე გადავიდნენ, ხოლო სამკერვალო ფაბრიკები საბჭოთა არმიისა და საზღვაო ძალების ჯარისკაცებისთვის ფორმებს აწარმოებდნენ. ფეხსაცმლის ფაბრიკები ფეხსაცმელს, ქამრებს და ვაზნების ქამრებს აწარმოებდნენ. აბრეშუმის ფაბრიკები პარაშუტის ქსოვილს აწარმოებდნენ. კონსერვების ქარხნები დაეუფლნენ დაკონსერვებული ხორცის, კონცენტრატების, ბოსტნეულისა და ხილის ჩირის წარმოებას. მინის ქარხნები მინის ასაფეთქებლებს აწარმოებდნენ. ადგილობრივი სამრეწველო და კოოპერატიული საწარმოები აწარმოებდნენ ნაღმტყორცნებს, ნაღმტყორცნების ჭურვებისა და ხელყუმბარების კორპუსებს, ტყვიამფრქვევებს, არმიის ფორმებს, ეტლებსა და აღკაზმულობას, საველე სამზარეულოებს, ცხენების ნალებს და ფრონტისთვის საჭირო მრავალ სხვა პროდუქტს.
რესპუბლიკა ტანსაცმლითა და ფეხსაცმლით უზრუნველყოფდა სასტიკ ბრძოლებში მონაწილე ჯარისკაცებს.
1942 წელს შეიკერა 418 000 შინელი, 372 000 პერანგი, 274 000 შარვალი და მილიონზე მეტი წყვილი ჩექმა. 1943 წელს საქართველომ არმიას მიაწოდა 558 000 შინელი, 571 000 სამხედრო პერანგი, 416 000 შარვალი და მილიონი წყვილი ჩექმა.
არმიისა და შავი ზღვის ფლოტის საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად ფრონტზე ასევე იგზავნებოდა მარცვლეული, ფქვილი, ხორცი, ჩირი, ღვინო, თამბაქო, სამკურნალო მცენარეები და ნაყენები.
1943 წელს ქართველმა მეთევზეებმა 30 000 ცენტნერი თევზი დაიჭირეს. ეს ძალიან საშიში საქმე იყო, იყო სერიოზული რისკი გერმანიის საჰაერო დარტყმების, რადგან ავიაცია ყველა გემს უმიზნებდა.
საქართველოს ინდუსტრია წარმატებით გაუმკლავდა საომარი დროის გამოწვევებს.
1941 წელს ქვანახშირის წარმოება 1940 წელთან შედარებით 6,5%-ით გაიზარდა, ხოლო 1942 წელს 1941 წელთან შედარებით - 9%-ით.
ნავთობის წარმოებაც გაიზარდა. ნავთობის წარმოების მაქსიმიზაციის მიზნით, „გრუზნეფტის“ ტრესტმა, ახალი საბურღი დანადგარების ექსპლუატაციაში გაშვების პარალელურად, მოპოვება რამდენიმე ძველი ნავთობჭაბურღილზე განაახლა.
ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხანამ 1941 წლის გეგმა 130,8%-ით შეასრულა, რითაც 1940 წლის დონეს გადააჭარბა. 1941 წელს ეს ქარხანა სსრკ-ში პირველი გახდა, რომელმაც მეტალურგიული მანგანუმის ელექტროლიტური წარმოება აითვისა, რომელიც მაღალი ხარისხის სპეციალური (ჯავშნიანი) ფოლადის წარმოებაში გამოიყენება.
1941-1942 წლებში საქართველოს ინდუსტრიაში სწრაფად განვითარდა „მცირე მეტალურგია“ — ანუ ფოლადის გამოდნობა მანქანათმშენებელი და სხვა ქარხნების გამოსადნობ საამქროებში.
გაძლიერდა იშვიათი ფერადი ლითონების (ოქრო, ვოლფრამი, მოლიბდენი, დარიშხანი და ა.შ.) და სხვადასხვა მინერალური რესურსების კვლევა, ძიება და მოპოვება. გაიზარდა ელექტროენერგიის წარმოება.
მანქანათმშენებლობის, დაზგა-დანადგართა სამშენებლო და ლითონის გადამამუშავებელმა ქარხნებმა დაიწყეს იარაღისა და საბრძოლო მასალის წარმოება. ქიმიური და სხვა საწარმოები აწარმოებდნენ „შემავსებლებს“ ჭურვებისა და ბომბებისთვის.
საქართველოს სოფლის მეურნეობის რეორგანიზაცია საომარი მიზნებისთვის
სოფლის მეურნეობის მუშაკთა მუშაობა გართულდა იმით, რომ ომში შრომისუნარიანი მოსახლეობა გაიწვიეს და წარმოების საშუალებები ფრონტის საჭიროებებზე გადაეცა (კოლმეურნეები ფრონტზე წავიდნენ, ხოლო საბჭოთა არმიას გადაეცა ტრაქტორების, ავტომობილების, ცხენების და ურმების დიდი რაოდენობა). მკვეთრად შემცირდა დანადგარების, აღჭურვილობის, საწვავის, სათადარიგო ნაწილების და მინერალური სასუქების მარაგი.
მეორე მსოფლიო ომში დაღუპულთა მემორიალი კახეთში
© photo: Sputnik / Stringer
მის მიუხედავად, 1941-1942 წლებში საქართველოში მარცვლეული კულტურების ფართობი და მათი წარმოება მნიშვნელოვნად გაიზარდა. მრავალწლიანი კულტურების ფართობი 1940 წლის დონეზე დარჩა, გარდა ციტრუსების ბაღებისა, რომლებიც 1941-1942 წლების ზამთრის ძლიერი ყინვების გამო მნიშვნელოვნად დაზარალდნენ.
1940 წელს ყველა კულტურის ფართობი ერთად 906,9 ჰექტარს შეადგენდა, 1941 წელს - 914,9 ჰექტარს, ხოლო 1942 წელს - 968 ჰექტარს. კულტურების ფართობის ეს ზრდა, ძირითადად, მარცვლეულის, პარკოსნების, ბოსტნეულის, ბაღჩეულის და კარტოფილის კულტივაციის ზრდით იყო განპირობებული. მიუხედავად იმისა, რომ 1940 წელს მარცვლეული და პარკოსანი კულტურები 757,8 ჰექტარზე დაითესა, ამ კულტურებით დათესილმა ფართობმა 1942 წელს 813,7 ჰექტარს მიაღწია.
საქართველო თავისი წარმოების ნახევარზე მეტი არმიასა და საზღვაო ფლოტს აძლევდა, ხოლო 1942 წელს ეს მაჩვენებელი 61% იყო.
საქართველოს მოსახლეობა:
1939 წლის 17 იანვრის აღწერა: 3.540.023
1959 წლის 15 იანვრის აღწერა: 4.044.045.
მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა ჩატარდა 1939 წლიდან არა 10 წლის შემდეგ, 1949 წელს, არამედ 20 წლის შემდეგ, 1959 წელს.
ყველა ინფორმაცია მოპოვებულია ღია წყაროებიდან